Informujemy, że strona holistic-polska.pl zaktualizowała Politykę Prywatności. Przetwarzamy Twoje dane wyłącznie w sposób konieczny do udzielenia usługi na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Pełna treść dokumentu znajduje się > TUTAJ <
Informujemy również, że aby zapewnić jak najlepszą obsługę naszej strony korzystamy z plików cookies. Szanujemy prywatność i przypominamy o możliwości dokonania zmian ustawień dotyczących cookies. Jeśli nie wyrażasz na to zgody możesz wyłączyć obsługę cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki.
Kliknij Akceptuję aby przejść do strony.
Powszechnie wiadomo, że witamina D jest potrzebna do zachowania układu kostnego w dobrej kondycji oraz sprawnie funkcjonującego układu odpornościowego. Ale czy wiesz, że witamina D może mieć również wpływ na to, jak organizm radzi sobie ze stresem? Badania pokazują, że receptory witaminy D znajdują się w kilku obszarach mózgu, które kontrolują naszą reakcję stresową. Badania sugerują również, że witamina D może wpływać na regulację stresu i zdolność organizmu do regeneracji po stresujących sytuacjach.
Dlaczego potrzebujemy witaminy D?
Witamina D jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, która pełni kilka ważnych funkcji w organizmie. Przyczynia się między innymi do normalnego funkcjonowania układu odpornościowego, prawidłowego funkcjonowania mięśni oraz do utrzymania prawidłowej kondycji kości. Nasz organizm potrafi samodzielnie wytwarzać witaminę D, gdy skóra jest eksponowana na działanie promieni UVB ze słońca. Jednak w miesiącach zimowych w naszej szerokości geogragficznej promienie słoneczne są zbyt słabe i padają pod zbyt małym kątem na skórę, aby pozwolić nam zsyntezować wystarczającą ilość witaminy D. Witamina D działa również jako substancja podobna do hormonów w organizmie, nazywana jest prehormonem. Jego aktywna postać, kalcytrytol, wiąże się z receptorami witaminy D występującymi w wielu różnych tkankach, w tym w mózgu (1).
Jak stres i kortyzol wpływają na organizm?
Kiedy jesteśmy narażeni na stres, aktywuje się kilka systemów stresu w naszym organizmie. Jedną z najważniejszych jest oś HPA, która polega na współpracy podwzgórza i przysadki mózgowej w mózgu, a także nadnerczy. Kiedy mózg postrzega coś jako stresujące, sygnały są wysyłane przez oś HPA do nadnerczy, które zaczynają uwalniać hormon stresu kortyzol. Kortyzol pomaga nam radzić sobie ze stresem, między innymi zwiększając dostępność energii oraz wpływając na metabolizm i układ odpornościowy. Gdy stres ustępuje, poziom kortyzolu powinien powrócić do zwykłego poziomu. Odbywa się to między innymi za pomocą sygnałów kortyzolowych z powrotem do mózgu, aby spowolnić reakcję stresową. W przypadku długotrwałego stresu regulacja osi HPA może ulec zmianie, co z kolei może wpływać na sen, regenerację, metabolizm i układ odpornościowy.
Jaką rolę dla naszej odporności na stres odgrywa witamina D?
Badania wykazały, że receptory witaminy D znajdują się w kilku obszarach mózgu zaangażowanych w regulację odpowiedzi organizmu na stres, w tym w podwzgórze i hipokampie. Wiadomo, że hipokamp jest ważny dla pamięci i uczenia się, ale także pomaga regulować reakcję stresową organizmu. Badania sugerują, że witamina D może wpływać na sygnalizację w osi HPA i chronić komórki nerwowe w hipokampie przed pewnymi negatywnymi skutkami hormonów stresu. Witamina D może również wpływać na reakcję komórek nerwowych na kortyzol, a tym samym odgrywać rolę w zdolności organizmu do regulowania reakcji stresowej (2). W badaniu na zwierzętach w 2025 roku naukowcy zbadali, w jaki sposób witamina D wpłynęła na myszy, które były narażone na długotrwały stres w postaci zaburzonego snu i rytmu dobowego. Wyniki pokazały, że suplementy witaminy D poprawiły negatywne sprzężenie zwrotne osi HPA, czyli zdolność organizmu do spowalniania reakcji na stres (3).
W innym badaniu na ludziach zaobserwowano związek między niskim poziomem witaminy D a wyższym poziomem kortyzolu. Im bardziej wyraźny był niedobór witaminy D, tym wyższy był poziom kortyzolu, ale ponieważ było to badanie obserwacyjne, nie można określić, czy związek wynika ze statusu witaminy D, czy też inne czynniki również wchodzą w grę (4). W przebiegu stanu zapalnego cytokiny, pełniące funkcję cząsteczek sygnałowych układu odpornościowego, mogą stymulować oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), wpływając tym samym na wydzielanie kortyzolu. Ponieważ witamina D ma właściwości immunomodulujące, jest biologicznie uzasadnione, że status witaminy D może również wpływać na regulację stresu pośrednio, wpływając na stopień zapalenia (5). Badania na zwierzętach pokazują również, że witamina D może przeciwdziałać niektórym zachowaniom podobnym do depresji, indukowanym przez długotrwałą ekspozycję na hormony stresu (6). Badania na ludziach wykazały również, że suplementy witaminy D mogą zmniejszyć objawy depresyjne, podczas gdy niski status witaminy D może zwiększać ryzyko depresji (7,8). Istnieje zatem kilka możliwych mechanizmów, dzięki którym witamina D może przyczynić się do regulacji stresu organizmu.
Czy witamina D może pomóc organizmowi zarządzać reakcją na stres?
Badania sugerują, że witamina D może poprawić odporność na stres, tj. zdolność organizmu i mózgu do zarządzania, adaptacji i regeneracji po stresie. Odporność na stres to nie tylko to, jak duży stres możemy tolerować, ale także to, jak szybko i skutecznie wracamy do zdrowia po reakcji stresowej.
Osoba z dużą odpornością na stres często ma:
- Lepsza zdolność do radzenia sobie z presją psychiczną i fizyczną.
- Bardziej elastyczna regulacja układu stresowego organizmu, w tym osi HPA i autonomicznego układu nerwowego.
- Łatwiej wrócić do zrównoważonego stanu fizjologicznego po stresie.
- Mniej długoterminowy negatywny wpływ stresu.
Randomizowane, kontrolowane badanie placebo z 2020 roku wykazało, że osoby, które otrzymywały suplementy witaminy D w miesiącach zimowych, utrzymywały normalną fizjologiczną reakcję stresową i powrót do zdrowia. W grupie placebo, której poziom witaminy D zmniejszył się, zaobserwowano jednak oznaki bardziej długotrwałej reakcji na stres (9).
W dalszej analizie tego samego badania grupa witaminy D radziła sobie również lepiej w niektórych zadaniach rozwiązywania problemów w stresie (10).
Witamina D – więcej niż witamina dla kości
Witamina D pełni wiele ważnych funkcji w organizmie, a jej możliwe znaczenie dla regulacji stresu w mózgu jest ekscytującym obszarem badawczym, w którym wciąż pojawia się nowa wiedza. Chociaż nie możemy jeszcze powiedzieć, że suplementy witaminy D poprawiają odporność na stres, badania sugerują, że dobry status witaminy D może być ważny dla normalnej regulacji stresu w organizmie. Zapewnienie wystarczającego spożycia witaminy D jest zatem ważne, szczególnie w ciemniejszych miesiącach roku.
Maja Stål,
dietetyk i analityk biomedyczny
Holistic Sweden
Bibliografia
- Sailike B., et al. Vitamin D in Central Nervous System: Implications for Neurological Disorders. Int J Mol Sci. 2024 Jul 17;25(14):7809. doi: 10.3390/ijms25147809. PMID: 39063051; PMCID: PMC11277055.
- Dinara S., et al. Vitamin D regulation of cortisol through the HPA axis: A focused review, Endocrine and Metabolic Science, Volume 19, 2025,100275, ISSN 2666-3961.
- Wu CW., et al. Vitamin D3 Improves Hypothalamic-Pituitary-Adrenal Axis Function, Immunological Responses, and Gut Dysbiosis in Sleep Desynchrony. Brain Behav. 2025 Nov;15(11):e71084. doi: 10.1002/brb3.71084. PMID: 41273001; PMCID: PMC12638446.
- Abu-Samak MS., et al. Correlation of selected stress associated factors with vitamin D deficiency in Jordanian men and women. Int J Gen Med. 2019 Jun 28;12:225-233. doi: 10.2147/IJGM.S198175. PMID: 31303782; PMCID: PMC6612048.
- Jack Lockett, Warrick J Inder, Vicki L Clifton, The Glucocorticoid Receptor: Isoforms, Functions, and Contribution to Glucocorticoid Sensitivity, Endocrine Reviews, Volume 45, Issue 4, August 2024, Pages 593–624, https://doi.org/10.1210/endrev/bnae008
- Cui X, Eyles DW. Vitamin D and the Central Nervous System: Causative and Preventative Mechanisms in Brain Disorders. Nutrients. 2022 Oct 17;14(20):4353. doi: 10.3390/nu14204353. PMID: 36297037; PMCID: PMC9610817.
- Ghaemi S., et al. The effect of vitamin D supplementation on depression: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Psychol Med. 2024 Nov;54(15):3999-4008. doi: 10.1017/S0033291724001697. Epub 2024 Nov 18. PMID: 39552387; PMCID: PMC11650176.
- Anglin RE., et al. Vitamin D deficiency and depression in adults: systematic review and meta-analysis. Br J Psychiatry. 2013 Feb;202:100-7. doi: 10.1192/bjp.bp.111.106666. PMID: 23377209.
- Hansen AL., et al. Vitamin D Supplementation during Winter: Effects on Stress Resilience in a Randomized Control Trial. Nutrients. 2020 Oct 24;12(11):3258. doi: 10.3390/nu12113258. PMID: 33114392; PMCID: PMC7692327.
- Hansen A. L., et al. Can vitamin D status influence the effect of stress on planning and problem-solving? A randomized control trial. Food & Nutrition Research,2023; 67. https://doi.org/10.29219/fnr.v67.8970