Zespół metaboliczny – więcej niż pojedynczy problem zdrowotny

Zespół metaboliczny nie jest osobną jednostką chorobową, lecz obejmuje współwystępowanie kilku czynników ryzyka sercowo – naczyniowego i cukrzycy typu 2. Należą do nich m.in. insulinooporność, otyłość, zaburzenia gospodarki lipidowej, podwyższone stężenie trójglicerydów oraz nadciśnienie tętnicze. Wszystkie te czynniki są ze sobą powiązane poprzez zachodzące w organizmie mechanizmy i szlaki metaboliczne.

Skąd bierze się zespół metaboliczny?

Ze względu na jego złożoność i wielopłaszczyznowe podłoże, zespół metaboliczny nie został jeszcze w pełni poznany i nadal pozostaje przedmiotem badań. Jednak wiele wskazuje na to, że u podstaw rozwoju zespołu metabolicznego leży siedzący tryb życia, mała aktywność fizyczna i złe nawyki żywieniowe. Mechanizmy prowadzące do rozwoju zaburzeń metabolicznych są analizowane na poziomie komórkowym, tkankowym i narządowym. Badania wskazują m.in. na istotny związek z insulinoopornością oraz nadmiernym przepływem kwasów tłuszczowych.

Styl życia ma znaczenie – na co mamy wpływ?

U osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 i chorób układu krążenia zaleca się podejmowanie działań mających na celu zwiększenie aktywności fizycznej, poprawę sposobu odżywiania oraz redukcję nadmiernej masy ciała. Oznacza to, że na wiele czynników sprzyjających rozwojowi zespołu metabolicznego mamy realny wpływ.

Stres również ma znaczenie

Istotnym czynnikiem, który może negatywnie wpływać na funkcjonowanie organizmu i procesy metaboliczne jest przewlekły stres. Może on zwiększać ryzyko rozwoju chorób układu krążenia, a także wpływać na zachowania związane ze stylem życia, takie jak aktywność fizyczna, sposób odżywiania czy jakość snu.

Czy uważność może wspierać zdrowie metaboliczne?

Przeprowadzono badanie, którego celem było sprawdzenie, czy ograniczenie stresu poprzez praktykę uważności może korzystnie wpływać na wybrane czynniki ryzyka sercowo- naczyniowego. W badaniu, trwającym ponad 2 miesiące, wzięły udział 33 osoby znajdujące się w grupie ryzyka chorób układu krążenia. Uczestnikom wykonano badania krwi przed rozpoczęciem i po zakończeniu badania. Po zakończeniu obserwacji odnotowano m.in. poprawę samopoczucia oraz zwiększenie świadomości własnego ciała i relacji z innymi osobami. Zaobserwowano również obniżenie stężenia złego cholesterolu LDL średnio o 15% i całkowitego średnio o 10%. Analizy wykazały, że korzystne zmiany dotyczące profilu lipidowego utrzymywały się także w kolejnych miesiącach.

Wyniki te sugerują, że redukcja stresu z wykorzystaniem technik uważności, takich jak MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction), może być wartościowym elementem wspierającym działania profilaktyczne dotyczące zdrowia metabolicznego i sercowo-naczyniowego.

Błonnik – prosty element diety, który może mieć znaczenie

Kolejnym ważnym elementem profilaktyki zaburzeń metabolicznych jest odpowiednia ilość błonnika w diecie. Podwyższone stężenie trójglicerydów jest jednym z czynników związanych z rozwojem insulinooporności, dlatego sposób odżywiania może odgrywać istotną rolę w ograniczaniu ryzyka zaburzeń metabolicznych i cukrzycy typu 2.

Więcej błonnika – jakie korzyści dla gospodarki metabolicznej?

Przeprowadzono metaanalizę badań w celu określenia wpływu wyższego spożycia błonnika na kontrolę glikemii, ryzyko chorób sercowo – naczyniowych oraz inne czynniki ryzyka kardiometabolicznego. Analizowano m.in. dane osób ze stanem przedcukrzycowym oraz cukrzycą typu 1i 2. Porównywano osoby spożywające około 35 g błonnika dziennie z osobami, u których średnie spożycie wynosiło około 19 g dziennie. W wyniki wskazały, że zwiększone spożycie błonnika w diecie wiązało się z korzystnymi zmianami w zakresie gospodarki węglowodanowej, obserwowano m.in. zmniejszenie hemoglobiny glikowanej, glukozy na czczo oraz insuliny. Zaobserwowano również korzystne zmiany dotyczące gospodarki lipidowej. Zmniejszeniu uległy stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów. Odnotowano także korzystny wpływ na masę ciała i stężenie białka C-reaktywnego.

Wyniki badania sugerują więc, że zwiększenie błonnika w diecie do około 35 g dziennie może mieć istotny udział we wspieraniu leczenia zaburzeń metabolicznych i cukrzycy. Jednocześnie odpowiednia ilość błonnika w diecie może być ważnym elementem profilaktyki, pomagającym utrzymać prawidłową gospodarkę glikozowo-lipidową i zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób metabolicznych.

Czy mamy wpływ na rozwój zespołu metabolicznego?

W wielu przypadkach – tak. Możemy znacząco oddziaływać na styl życia. Regularna aktywność fizyczna, prawidłowo zbilansowana dieta, odpowiednia ilość błonnika, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz ograniczanie przewlekłego stresu mogą mieć istotne znaczenie w zapobieganiu rozwojowi zespołu metabolicznego.

Profilaktyka zaczyna się wcześniej, niż myślimy

Warto więc pamiętać, że zaburzenia metaboliczne nie pojawiają się z dnia na dzień. Często rozwijają się stopniowo, przez lata. Tym samym również działania profilaktyczne warto podejmować odpowiednio wcześnie – zanim nieprawidłowe wyniki badań przekształcą się w trwałe problemy zdrowotne.

Źródła:

1/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov PMID19407331

2/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov PMID33719899

3/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov PMID33075830

4/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov PMID15836891

5/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov PMID32142510

6/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov PMID37065738

Teresa Jaroszyńska
Ekspertka Holistic Polska
Prowadzi bezpłatne konsultacje w ramach Ekspertlinii Holistic: +48 572 312 127*
(*opłata jak za połączenie standardowe wg. taryfy operatora)